100 jaar schooltuinen in Leiden: 'Ik dacht dat wortels in een week groeiden'

In dit artikel:

In Leiden vieren de schooltuinen hun honderdjarig bestaan: wat in 1926 begon als de Vereniging voor School- en Werktuinen — deels geïnitieerd door mensen rond de Leidse Hortus Botanicus — bestaat nu uit vijf complexen verspreid over de stad en bereikt jaarlijks ruim zeshonderd basisschoolleerlingen. De grootste locatie, De Akkerdistel in Park Cronesteyn, laat zien hoe het programma kinderen praktisch laat kennismaken met voedselproductie: wekelijkse lesmomenten waarin ze zaaien, verzorgen en oogsten, en leren dat planten tijd en zorg nodig hebben.

Oorspronkelijk had de beweging ook een duidelijke maatschappelijke functie: na de voedseltekorten rond de Eerste Wereldoorlog was het belangrijk dat stadsbewoners leerden zelf aardappelen, bonen en andere groenten te verbouwen. Die educatieve en sociale insteek blijft centraal. Vrijwel alle werkzaamheden draaien op de inzet van bijna 120 vrijwilligers die kinderen een eigen perceel aanbieden, waar kleine tuinders als Zeyd, Finley en Youssef ontdekken hoe zaden uitgroeien tot eetbare planten en hoe natuurprocessen werken — van bijenbezoek tot vertering van afgestorven planten als voeding.

Bestuurder Alexander Geertsema en centraal coördinator Marian Kathman zien steeds opnieuw dezelfde verwondering bij leerlingen; Kathman noemt de aardappel als klassiek voorbeeld van dat kinderverwonder: "Het grootste wonder blijft de aardappel." Voor het eeuwfeest is ook een jubileumboek uitgegeven — En toen had ik een eigen tuintje — met honderd jaar herinneringen, foto’s en verhalen.

Kortom, de Leidse schooltuinen zijn na een eeuw nog steeds relevant: ze bieden praktische voedselkennis, versterken de band tussen kinderen en natuur, en tonen dat sommige lessen — zoals geduld en het begrijpen waar voedsel vandaan komt — decennialang onverminderd waardevol blijven.