Bram (88), kind van NSB'er, viert 5 mei niet: 'Toen begon ellende voor ons pas'
In dit artikel:
In Oegstgeest leeft bij Bram nog altijd de pijn van de bevrijding van 1945. Terwijl de rest van Nederland feest vierde, moest hij als zesjarig kind met zijn gezin de prijs betalen voor de collaboratie van zijn ouders: zijn vader was lid van de NSB en later assistent bij de Landwacht. Het gezin vluchtte in 1944 naar Duitsland; na de capitulatie keerden ze terug, maar hun huis was ingenomen en zijn ouders werden gearresteerd. Zoals Bram het samenvat: "Heel Nederland vierde feest, maar voor ons begon de ellende toen pas echt."
De kinderen werden ondergebracht bij het Bureau Bijzondere Jeugdzorg en een jaar lang in tehuizen in Noordwijk en Leiden hard gestraft, verwaarloosd en vernederd. Bram vertelt dat eten en speelgoed door het personeel werden weggepakt, dat hij onder luizen zat en voortdurend werd uitgescholden. Zijn twee jaar oude broertje kreeg in een Leids tehuis een klap waardoor hij aan beide oren doof bleef. De moeder van Bram werd na een periode van mishandelingen uiteindelijk vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs; de vader kreeg een straf van acht jaar, waarvan hij de helft uitzat.
Na jaren in verschillende instellingen kwam het gezin eind jaren veertig weer samen, maar de kinderen waren zwaar getraumatiseerd. Bram beschrijft hoe de nasleep van de oorlog voor zijn gezin vooral bestond uit stigmatisering en uitsluiting: buurtbewoners joegen hen van zich, op school mocht hij niet symbool staan bij herdenkingen, en de twee minuten stilte herinnerden hem elk jaar aan hun straf. Hij vermijdt publieke bijeenkomsten en hij hijst geen vlag; zijn kijk op 4 en 5 mei is blijvend anders.
Bram probeert de reputatie van zijn vader te nuanceren en heeft jarenlang archiefonderzoek gedaan om te laten zien dat zijn vader deels is zwartgemaakt. Zijn getuigenis is onderdeel van de nieuwe Omroep West-podcast "Kinderen van het Bureau Bijzondere Jeugdzorg", waarin hij en andere betrokkenen vertellen over de nasleep van de oorlog voor kinderen van NSB-gezinnen. De serie is beschikbaar op de grote podcastplatforms.
Achtergrond: na 1945 werden kinderen van gepropageerde collaborateurs vaak apart geplaatst en droogden sociale steun en bescherming op; hun verhalen laten zien dat de bevrijding voor sommigen tegelijk het begin was van langdurige traumatische ervaringen en maatschappelijke uitsluiting.