Bram (88) viert vanwege verleden geen Bevrijdingsdag: 'We werden vernederd en mishandeld'
In dit artikel:
Voor veel Nederlanders was de bevrijding in 1945 een feest, maar voor Bram uit Oegstgeest – toen zes jaar oud – begon de ellende juist toen. Zijn vader was lid van de NSB; na de capitulatie werden beide ouders opgepakt. De kinderen gingen via familie uiteindelijk naar tehuizen van het Bureau Bijzondere Jeugdzorg in onder meer Noordwijk en Leiden, waar Bram en zijn broertjes en zusjes volgens hem bijna een jaar lang vernederd, verwaarloosd en mishandeld zijn. Een van zijn broertjes raakte door een klap tegen de oren levenslang doof.
Het gezin had in 1944 tijdens Dolle Dinsdag gedwongen in Duitsland gezeten omdat de vader vreesde voor hun veiligheid en zich had aangesloten bij de NSB. Terug in Oegstgeest troffen de kinderen vijandige reacties: buurtgenoten schreeuwden hen na, het huis was door anderen in gebruik genomen, en de vader zat in de cel. De moeder werd na een half jaar vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. De vader werd later veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf; Bram zegt jaren te hebben gezocht naar documenten om zijn vader te zuiveren en vermoedt dat hij deels zwartgemaakt is. Tegelijkertijd erkent het verhaal dat de vader als assistent van de Landwacht betrokken was bij activiteiten van die pro-Duitse organisatie.
Bram beschrijft dagelijkse ontbering in de tehuizen: voedsel en speelgoed werden gestolen, kinderen werden uitgescholden en geslagen, en het trauma zat diep. Na de oorlog kwam het gezin eind jaren veertig weer bij elkaar, maar de littekens van de instellingen bleven. Herdenkingsdagen vergrootten het isolement: als kind mochten ze bijvoorbeeld niet meedoen aan dodenherdenking en werden ze tijdens de twee minuten stilte herinnert aan hun status als 'familie van' collaborators. Een incident op school, toen Bram een bloem op een graf van een Duitse soldaat legde en direct werd gecorrigeerd, illustreert de harde sociale scheidslijn van die tijd.
Het verhaal van Bram en zijn familie komt naar buiten in de nieuwe Omroep West-podcast "Kinderen van het Bureau Bijzondere Jeugdzorg", waarin hij en zijn broers en zussen hun ervaringen delen. De podcast belicht een vaak vergeten groep: kinderen van NSB-gezinnen die na de oorlog niet werden beschermd maar juist werden gestigmatiseerd en soms mishandeld. Voor Bram heeft dat gevolgen tot op de dag van vandaag: hij vermijdt publieke herdenkingen en viert de nationale symbolen niet mee — zijn perspectief op 4 en 5 mei wijkt blijvend af van de meeste mensen.