Chefkok Vanja zoekt in Indonesië naar haar roots: 'Ook na haar dood dwong mijn oma me nog'

In dit artikel:

Vanja van der Leeden, chef-kok en kookboekenschrijfster uit Den Haag, staat centraal in de documentaire Batik, Beats & Bumbu, die vanaf donderdag 18 juni in de bioscoop draait. De film volgt vier makers van de derde generatie Indische Nederlanders die ieder op hun eigen manier opnieuw contact zoeken met hun Indonesische wortels. Voor Vanja betekende dat een langzaam veranderend proces: waar ze aanvankelijk alles wat met Indonesië te maken had wilde vermijden omdat haar grootmoeder er zo op aandrong, ging ze in 2006 tóch mee naar het land — niet met haar oma, maar om haar te begraven nadat die tijdens een reis was overleden. Die reis opende uiteindelijk een wereld voor haar, vooral culinair.

Wat Vanja in Indonesië aantrof, waren keukens en smaken die veel rijker en regionaal diverser waren dan de Indische keuken die ze in Nederland kende. Die ontdekking werd bepalend voor haar werk: koken en recepten gebruiken als drager van familieverhalen en als middel om verbinding te leggen. Ze schreef kookboeken en ziet voedsel als een krachtig communicatiemiddel waarmee je mensen bij elkaar kunt brengen en tegelijk moeilijke thema’s als kolonialisme, migratie en verlies bespreekbaar kunt maken.

De documentaire benadrukt ook een generatieverschil. Terwijl de eerste en tweede generatie Indische Nederlanders het verleden vaak ervoeren met heimwee, schaamte of pijn — door het verlaten van hun land of door traumatische ervaringen — kijkt Vanja’s generatie anders: minder beladen met die emotionele bagage en meer gericht op het creëren van nieuwe verhalen en mogelijkheden. Voor haar betekent dat niet het ontkennen van het verleden, maar het zoeken naar wat nog wél mogelijk is, vaak via eten als ingang.

Den Haag speelt een belangrijke rol in Vanja’s verhaal; ze noemt de stad expliciet een Indische stad en benadrukt het belang van ruimte voor Indische cultuur in de publieke sfeer. Daarom is ze medeorganisator van Jalan Jalan, een Indisch stadsfestival dat na een pilotjaar wordt uitgebreid met meerdere locaties en een openluchtprogramma op het Lange Voorhout. Het festival vulde duidelijk een behoefte: veel mensen waren blij met een plek om die cultuur zichtbaar en levend te houden. Dat is volgens Vanja nodig nu de eerste generatie ouder wordt en families steeds meer vermengen.

Batik, Beats & Bumbu wil meer zijn dan nostalgie: de film laat zien hoe jonge makers hun afkomst herwaarderen en nieuwe verbindingen en verhalen creëren. Voor Vanja vormen haar Indische wortels geen volledige identiteit, maar wel een wezenlijk onderdeel van wie ze is en wat ze maakt. In een symbolische afronding van haar traject ziet ze zichzelf terug in het Filmhuis Den Haag, waar ze ooit als kok werkte en nu op het witte doek te zien is.