De Stier van Potter terug naar oorsprong: zonder 'Franse' tak en mét rechtervoorpoot

In dit artikel:

Bijna twee jaar heeft de restauratie van Paulus Potters De Stier in het Mauritshuis in Den Haag geduurd. Restaurateurs Abbie Vandevire en Jolijn Schilder gebruikten moderne technieken en wetenschappelijke samenwerking om het werk zo dicht mogelijk bij Potters oorspronkelijke intentie terug te brengen. De ingreep vond plaats in het Mauritshuis; de afronding markeert zowel een afscheid als een nieuw begin voor het schilderij.

Schilder en Vandevire raakten persoonlijk betrokken bij het project—beide zijn dierenliefhebbers en Schilder groeide zelfs op in dezelfde streek als Potter—en combineerden die betrokkenheid met respect voor het historische belang van het werk. Onderzoek toonde aan dat Potter zijn stieren niet letterlijk van één moment schilderde maar samenstelde uit verschillende studies, waardoor hij een idealer, samengesteld beeld creëerde. Die kennis bepaalde keuzes tijdens de restauratie: elementen moesten zowel Potters intentie weerspiegelen als technisch correct worden behandeld.

Belangrijke ontdekkingen betroffen de opbouw en eerdere ingrepen in het doek. De Stier was oorspronkelijk kleiner en in twee delen; Potter breidde het later uit met drie extra doeken. Onder eerdere restauraties vonden de conservatoren een oorspronkelijk geschilderde poot die verborgen was onder een later aangebrachte bladermotief—die poot is hersteld zodat de koe steviger op zijn poten staat. Ook een tak, toegevoegd tijdens een Napoleontische restauratie in Frankrijk, werd kritisch bekeken: de tak bleef zichtbaar maar werd aangepast zodat hij meer in lijn komt met Potters beeldtaal.

Een van de grootste visuele veranderingen is de lucht: de vergeelde vernis maskeerde oorspronkelijke kleurtonen, die nu zijn hersteld naar een levendiger, meer zomerse hemel met buien en opklaringen. Voor de exacte reconstructie van wolken en weersgesteldheid werkte het Mauritshuis samen met het KNMI en forensisch meteoroloog Rob Sluiter, wat het project een wetenschappelijke dimensie gaf.

Voor toekomstige stabiliteit zijn moderne, synthetische materialen gebruikt die minder snel vergelen; de restauratoren hopen hiermee verdere generaties restauraties te voorkomen. De documentatie en publicatie van hun bevindingen loopt nog, zodat kennis over Potters werk en hun methoden beschikbaar blijft.