Door gebrek aan geld en tijd adviezen voor veilig bouwen in nieuw dorp genegeerd
In dit artikel:
In de Zuidplaspolder, het laagste punt van Nederland, botsten de gemeente Zuidplas en Hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard (HHSK) over de bouw van het nieuwe dorp Cortelande. HHSK trok in 2024 naar de Raad van State omdat het bestemmingsplan dat Zuidplas in mei 2024 vaststelde volgens hen onvoldoende waarborgen bevat voor waterhuishouding en dus de veiligheid van toekomstige woningen niet kan garanderen. De gemeente liet adviezen van het hoogheemraadschap grotendeels buiten beschouwing, uit gebrek aan tijd en vanwege de kosten die aanvullende onderzoeken zouden oproepen.
Achtergrond en conflict
- Sinds 2004 wordt over Cortelande gesproken; vanaf 2020 adviseerde HHSK dat er een waterhuishoudkundig plan nodig is om veilig te kunnen bouwen op de slappe bodem met hoge kweldruk, zeker gezien zeespiegelstijging door klimaatverandering.
- In 2021 nam Zuidplas de ontwikkeling op zich en versnelde het proces; een voorwaarde om een voorkeursrecht te kunnen vestigen maakte dat er uiterlijk in mei 2024 een bestemmingsplan moest liggen. Die tijdsdruk leidde ertoe dat de gemeente het plan vaststelde zonder de door HHSK gevraagde aanvullende onderzoeken (bijvoorbeeld naar vloer- en peilniveaus) uit te voeren of de door HHSK gewenste harde voorwaarden op te nemen.
De bezwaren van het hoogheemraadschap
- HHSK vreest dat als cruciale eisen niet in het bestemmingsplan zijn opgenomen, die later moeilijk afdwingbaar zijn. Daardoor zou de bescherming tegen wateroverlast, droogte en slechte waterkwaliteit onvoldoende zijn.
- Het hoogheemraadschap vindt dat de gemeenteraad onvoldoende heeft onderzocht of de planmogelijkheden uitvoerbaar zijn. Ook stelt HHSK dat hun aangescherpte adviezen de kosten van ontwikkeling substantieel verhogen, wat Zuidplas mogelijk wil vermijden.
Financiën en gevolgen
- De ontwikkeling liep duurder dan gedacht: in 2025 was de raming al circa 145 miljoen euro boven de initiële miljardbegroting, exclusief nog benodigde extra watermaatregelen. Om de plannen betaalbaar te houden zou het aantal huizen waarschijnlijk flink moeten stijgen (er wordt gesproken over ongeveer duizend extra woningen). HHSK vermoedt dat financiële overwegingen meespelen in de beslissing van de gemeente om voorwaarden niet in het bestemmingsplan op te nemen.
Juridische stappen en bemiddeling
- Omdat HHSK het bestemmingsplan onveilig achtte, startte het een procedure bij de Raad van State; de behandeling van bestuurszaken kan jaren duren, vandaar dat de zaak op de rol stond in de zomer. In het proces verwijten beide partijen elkaar onder meer gebrek aan afstemming en wederzijdse consultatie.
- Begin 2025 benoemde minister Mona Keijzer een bemiddelaar; de gesprekken hervatten en in februari 2025 meldde HHSK dat er overeenstemming was bereikt, mede dankzij een rijksbijdrage van rond 210 miljoen euro om veilig bouwen mogelijk te maken. HHSK gaf aan de stap naar de rechter te willen intrekken, mits de afspraken door alle betrokken bestuurlijke organen formeel worden goedgekeurd. Het bestuur en de politieke organen van de betrokken partijen zouden uiterlijk begin juli beslissen en bij akkoord wordt de bestuursovereenkomst op 8 juli ondertekend.
Status en vooruitblik
- Door het geschil en de procedures is de start van de bouw vertraagd; actuele verwachting is dat de bouw in 2028 kan beginnen. Zowel gemeente als hoogheemraadschap geven aan op korte termijn een oplossing te verwachten, maar formele politieke instemming is nog vereist.
- Belangrijke aandachtspunten blijven: hoe hoog moeten vloerpeilen komen, welke extra watermaatregelen zijn nodig op lange termijn met het oog op klimaatverandering, en hoe vallen de kosten te verdelen zodat veiligheid en betaalbaarheid samen opgaan.
Aanvullende context
- De kern van het conflict ligt op de grens tussen ruimtelijke ambities en waterveiligheid: in een gebied met hoge kwel en een slappe bodem zijn gedegen hydrologische onderzoeken en juridisch afdwingbare voorwaarden essentieel om toekomstige bewoners te beschermen. De uitkomst bepaalt niet alleen of Cortelande realiseerbaar is, maar ook onder welke financiële en technische randvoorwaarden.