Geheim onderzoekscomplex bestaat 70 jaar: 'In 1976 konden ze hier al beeldbellen'

In dit artikel:

De Nehertoren in Leidschendam, het iconische gebouw van het voormalige PTT-onderzoekscentrum Dokter Neherlab, heeft een mysterieuze status gekregen: ooit streng beveiligd, nu erkend als Rijksmonument. Het laboratorium werd in 1946 opgericht; de toren en het bijbehorende lab gingen ruim zeventig jaar geleden in gebruik en huisvestten honderden PTT-medewerkers die in het diepste geheim aan telecominnovaties werkten.

Ex-medewerker Fred Bakker (werkzaam 1970–1975) herinnert zich de strikte toegangscontrole bij de slagboom en het experimentele karakter van het werk. In Leidschendam werden baanbrekende dingen ontwikkeld: het binnenwerk van draaischijftelefoons, het postcodesysteem, glasvezelkabels, beeldbellen en de elektrische postsorteermachine. Een vroeg systeem herkende handgeschreven adressen, zette die om in streepjescode en sorteerde enveloppen automatisch — met af en toe de bekende chaos als iets vastliep. Bakker noemt ook de introductie van de pinautomaat voor personeel.

De 52 meter hoge toren droeg ooit meerdere schotels en antennes; er werden straalzenders getest en zelfs signalen uit de ruimte opgevangen. Rondleidingen door Joost Heuvelink — die de toren nog compleet in originele staat laat zien — benadrukken dat sommige onderzoeken maanden of jaren duurden. Een interne gids uit 1976 toont dat medewerkers toen al via een netwerk beeldbel-achtige verbindingen konden gebruiken.

Toen PTT later KPN werd, werd een groot deel van het complex gesloopt of omgebouwd tot appartementen tegenover de Mall of the Netherlands; de toren bleef staan door monumentale erkenning. Met hulp van oud-medewerkers verscheen een jubileumboek dat tientallen herinneringen en technische verhalen behoudt. Voor velen was het lab lange tijd dé grote werkgever in Leidschendam; de gemeenschap en de technisch-historische nalatenschap leven nog voort.