Geheim plan: deze stad met 25.000 woningen kwam er nooit

In dit artikel:

In 1950 dienden de architecten Marten Zwaagstra (Den Haag) en Bakker (Rotterdam) een ambitieus, tot dan toe geheim plan in bij het Rijk: een volledig nieuwe stad op het westelijk deel van het eiland Rozenburg met 25.000 woningen voor circa 100.000 bewoners. De papieren werden vrijdag voor het eerst openbaar gemaakt tijdens de Openbaarheidsdag in het Nationaal Archief in Den Haag.

Het voorstel ontstond tegen de achtergrond van de grote woningnood vijf jaar na de Tweede Wereldoorlog. Zwaagstra schetste een urgente situatie waarin jonge stellen vaak bij familie moesten intrekken en traditionele bouwmethoden te duur, te langzaam en te arbeidsintensief waren. Als oplossing pleitten de ontwerpers voor grootschalige montagebouw: gestapelde hoogbouw van gewapend beton, gefabriceerd in fabrieken om snel en goedkoop veel woningen te realiseren. Concreet voorzagen zij honderd blokken met elk 250 woningen, een massaproductie-aanpak ondersteund door een nationale uitvoering die bestaande regels zou moeten omzeilen om vaart te maken.

Als locatie kozen ze zandgrond die vrijkwam na het indammen van de Oude Maas en die relatief eenvoudig aan Rotterdam te verbinden viel. Tegelijk maakten ze zich rekenschap van nadelen: het plan lag dicht bij natuurgebied en kroondomein De Beer, waardoor de ontwerpers aangaven open te staan voor alternatieve, vergelijkbare locaties.

Marten Zwaagstra (1895–1988), opgegroeid in Friesland, was na de oorlog actief in de Haagse wederopbouw en later betrokken bij prefab-productie via samenwerkingen zoals met Schokbeton/NV Raatbouw. Ondanks de radicale visie ging het plan niet door; uit de vrijgegeven stukken van het Kabinet van de Koningin blijkt niet precies waarom. Mogelijk speelde de kwetsbare ligging een rol. Elementen van het idee — grootschalige hoogbouw en prefabricage — vonden wel later weerklank, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van Ommoord, waarvan de bouw in 1965 begon.