Geheim plan: stad met 25.000 woningen kwam er nooit

In dit artikel:

In 1950 legden twee architecten, onder wie de Hagenaar Marten Zwaagstra (1895–1988), een ingrijpend maar nooit uitgevoerd plan voor aan het Rijk: een volledig nieuwe stad van 25.000 woningen voor circa 100.000 bewoners op het eiland Rozenburg. Het ontwerp, dat vrijdag voor het eerst in het Nationaal Archief publiekelijk kon worden ingezien, werd indertijd geheim ingediend als antwoord op de nijpende woningnood na de Tweede Wereldoorlog.

Zwaagstra en zijn Rotterdamse collega Bakker stelden een radicale koers voor: geen kleinschalige traditionele bouw, maar grootschalige hoogbouw in beton, gefabriceerd en gemonteerd in productiehallen (prefab). Volgens hen waren huizen te duur en schaarse arbeidskrachten en grondstoffen maakten conventionele bouw onmogelijk; massa‑fabricage zou sneller, goedkoper en schaalbaar wonen opleveren. Het plan voorzag in honderd blokken met elk 250 gestapelde woningen, en riep op tot een nationale uitvoeringsaanpak die bestaande regels zou kunnen omzeilen om tempo te houden.

Als locatie kozen de ontwerpers het westelijke deel van Rozenburg — zandgrond vrijgekomen na het indammen van de Oude Maas — met een relatief goedkope aansluiting op Rotterdam. Ze erkenden echter ook bezwaren: nabijheid van natuurgebied en kroondomein De Beer maakte de plek fragiel, en zij gaven al aan dat andere terreinen mogelijk meer geschikt zouden zijn.

Hoewel het voorstel nooit gerealiseerd werd, is er een link te leggen met latere hoogbouwwijken: vijftien jaar later begon de bouw van Ommoord, een woongebied met flats ontworpen door Lotte Stam‑Beese. Wat er exact met de ingediende plannen en de besluiten daarover gebeurde, blijft onduidelijk in de vrijgegeven documenten van het Kabinet van de Koningin. Het dossier illustreert wel de naoorlogse urgentie en de zoektocht naar industriële oplossingen voor het woningtekort.