Geheime boodschappen: borduurwerk vertelt verhaal van gevangen vrouwen tijdens Tweede Wereldoorlog

In dit artikel:

In het Oranjehotel in Scheveningen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog naar schatting 2500 vrouwen gevangen omdat zij zich verzetten tegen de Duitse bezetter of om politieke redenen waren opgepakt. Hun verhalen zijn veel minder bekend dan die van de mannelijke gevangenen, maar bewaard gebleven borduurwerken geven inmiddels een bijzonder beeld van het dagelijks leven in de vrouwenvleugel. Dat kwam opnieuw naar voren tijdens de jaarlijkse herdenking op zaterdagochtend.

In het huidige museum zijn meer dan twintig werken van vrouwelijke gevangenen bewaard. Nabestaanden schenken nog regelmatig nieuwe exemplaren. De borduurwerken tonen voorwerpen uit de cel, zoals servies, een waslijn en gevangeniskleding, maar ook honger, ontberingen en de beperkte omstandigheden waarin de vrouwen leefden. Volgens historicus Adriënne Baars en conservator Nora Willemsen zijn de werken daardoor niet alleen handwerk, maar ook belangrijke historische bronnen.

Sommige vrouwen gebruikten naald en draad bovendien om in het geheim boodschappen naar buiten te brengen. Op een zakdoek van verzetsvrouw Greet Ziegler borduurden gevangenen hun namen en arrestatiedata. De tekst, ontleend aan het Wilhelmus, moest laten zien dat zij volgens Ziegler onschuldig gevangen zaten. Ziegler wist de zakdoek na haar vrijlating mee naar buiten te smokkelen.

De borduurwerken laten ook zien hoe gevangenen met humor probeerden om te gaan met hun situatie. Verzetsvrouw Titia Gorter beschreef haar gewichtsverlies, de ton die als toilet diende en haar gevangeniskleding op luchtige wijze. Achter die humor ging echter een tragische werkelijkheid schuil: Gorter overleefde de oorlog niet en stierf in concentratiekamp Ravensbrück. Haar werk en dat van andere vrouwen zorgen er ruim tachtig jaar later voor dat hun ervaringen alsnog zichtbaar en tastbaar blijven.