Geheimzinnig PTT-lab bestaat 70 jaar: 'Had je hier niets te zoeken, dan kwam je er niet in'

In dit artikel:

Het Neherlaboratorium in Leidschendam, opgericht in 1946 en bekend als de Nehertoren, was decennialang een streng beveiligd onderzoekscentrum van de PTT waar in het diepste geheim veel pionierswerk op het gebied van communicatie werd verricht. Precies zeventig jaar na de opening is de toren nu een rijksmonument; het omringende complex is grotendeels gesloopt of omgebouwd tot woningen, maar de toren zelf is grotendeels in originele staat en wordt door gids Joost Heuvelink bezocht door publiek en oud-medewerkers.

Honderden technici werkten in het Dokter Neherlab aan grondige innovaties: onderdelen van draaischijftelefoons, het postcodesysteem, glasvezelkabels, de elektrische postsorteermachine en vroege vormen van beeldbellen. Ook werden in de jaren vijftig straalzenders getest en ontvingen onderzoekers signalen uit de ruimte; op de 52 meter hoge toren stonden meerdere schotels en antennes. Oud-PTT’er Fred Bakker, die van 1970–1975 in het radiocontrole-laboratorium werkte, schetst de strikte toegang: "Je moest je aan de poort bij de slagboom melden om binnen te komen."

Het lab was bovendien een broedplaats voor de inzet van vroege computers: Amerikaanse Digital-machines bestuurden onder andere de eerste postsorteermachine, die handgeschreven adressen las en omzette in streepjescodes. Medewerkers gebruikten interne netwerken voor spraak en beeldcommunicatie; zoals Heuvelink opmerkt over materiaal uit 1976: "Dat konden ze 50 jaar geleden dus al."

Toen de PTT uiteindelijk KPN werd, vroeg het bedrijf in 2001 sloopvergunningen aan, maar erkenning als rijksmonument heeft het hart van het lab behouden. Met hulp van oud-medewerkers is een jubileumboek samengesteld waarin tientallen verhalen en herinneringen zijn gebundeld. Voor de regio was het lab jarenlang een belangrijke werkgever; veel vroegere medewerkers vestigden zich in nabijgelegen Haagse wijken en blijven de plek nog regelmatig bezoeken.