Geschiedenisdocent waarschuwt: 'Democratie staat wereldwijd onder druk'
In dit artikel:
Christiaan Hoekstra, geschiedenisdocent uit Den Haag, begon na de Russische inval in Oekraïne gastlezingen met geopolitieke experts voor zijn leerlingen omdat ze hem vroegen of er een derde wereldoorlog zou komen. Die gesprekken zijn nu gebundeld in Het Grote Geopolitieke Schaakspel, een boek waarin Hoekstra twintig deskundigen bevraagt over de positie van landen als China, India, Rusland, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Europa en Nederland in een snel veranderende wereld — met oorlogen in Oekraïne, Gaza en spanningen rond Iran als actuele aanknopingspunten. De titel verwijst bewust naar Brzezinski’s klassieke metafoor van het politieke schaakbord; Hoekstra benadrukt dat je tegenwoordig op meerdere borden tegelijk moet kunnen denken.
Hoekstra maakte het materiaal bewust toegankelijk: korte interviews die scholieren sneller lezen dan dikke studies. Hij wil niet alleen terugblikken op het verleden — het traditionele domein van zijn vak — maar jongeren ook toerusten voor de toekomst door actuele machtsverhoudingen te duiden. Zijn centrale zorg is de wereldwijde democratische achteruitgang en de opkomst van autocratieën. Waar de Verenigde Staten lange tijd als hoeder van democratie werden gezien, signaleert Hoekstra dat wantrouwen jegens de VS is gegroeid en dat Europa een rol moet oppakken om het democratische vuur brandend te houden.
Voor Europa ziet hij grote kansen, mits hervormingen worden doorgevoerd. In het boek pleiten geïnterviewden onder meer voor een Europese veiligheidsstructuur vergelijkbaar met een Veiligheidsraad, zodat EU-landen gezamenlijk kunnen optreden wanneer dat nodig is. Hoekstra waarschuwt dat morele veroordeling zonder de macht om in te grijpen zwak staat; democratische waarden moeten beschermd kunnen worden, ook met middelen die machtspolitiek mogelijk maken.
Hoekstra verdedigt de pragmatische koers van Nederlandse leiderschap in NAVO- en bondsvraagstukken en illustreert dat het binden van ongemakkelijke vrienden soms noodzakelijk is voor strategische doelen — historische voorbeelden als Oldebarnevelt en Churchill dienen als referentie. Tegelijk blijft hij vertrouwen houden in mechanismen als het Internationaal Strafhof: ook al zijn figuren als Poetin moeilijk grijpbaar, zulke instituten vervullen volgens hem een belangrijke morele en juridisch-sociaal corrigerende rol.
Als antidotum tegen polarisatie pleit Hoekstra voor meer burgerbetrokkenheid, bijvoorbeeld via volksvergaderingen naar oud-Atheens voorbeeld, en wil hij geschiedenis steviger verankerd zien in het curriculum — liefst met een verplichte basis en een keuzevak geopolitieke verdieping. In zijn optiek helpt historische kennis om huidige crises te plaatsen en biedt het weerwerk tegen desinformatie en de uitdagingen van technologische veranderingen zoals kunstmatige intelligentie.