Hoe staat het ervoor met formaties in regio na gemeenteraadsverkiezingen?
In dit artikel:
Vijf weken na de gemeenteraadsverkiezingen blijkt dat in vrijwel alle gemeenten in de regio de verkenningsfase is afgerond en dat onderhandelingen over nieuwe coalities in volle gang zijn. Dat staat in schril contrast met de moeizame formatie in Den Haag: buiten die gemeente verlopen de processen veelal voortvarend. Een opvallende trend is dat lokale partijen in 21 van de 26 gemeenten een plek in de onderhandelingen hebben gekregen; zij behaalden bij deze verkiezingen veel zetels en vormen daardoor vaak onmisbare partners.
Situatie per plek (hoogtepunten)
- Alphen aan den Rijn, Leiden, Leiderdorp: voormalige coalities of grote fracties (Pro-varianten, D66, CDA) zoeken opnieuw samenwerking.
- Delft: Pro Delft, STIP en D66 lijken op weg naar een hernieuwd coalitieblok; wethouderskandidaten zijn bekend en er wordt ingezet op een akkoord rond 20 mei.
- Gouda: Leefbaar Gouda nam het voortouw en werkt met een brede reeks partijen aan een ‘samenlevingsakkoord’ om inwoners meer inspraak te geven; dat leidde echter tot wrijving omdat winnaar Pro Gouda in eerste instantie buiten de formatie werd gehouden.
- Zoetermeer: de PVV werd grootste partij, maar andere fracties zien samenwerken met die partij vrijwel niet zitten; daardoor neemt GroenLinks-PvdA nu het initiatief en wordt onderhandeld met VVD, D66 en CDA.
- Rijswijk: Rijswijks Belang nam het voortouw nadat eerdere verkenningen met Beter voor Rijswijk stukliepen.
- Hillegom: formatie voltooid; vier wethouders zijn beëdigd — Bloeiend Hillegom, Bevolkingsbelangen en D66 vormen de coalitie.
- Westland: CDA, GemeenteBelangen en VVD onderzoeken na de meivakantie of samenwerking met de LPF mogelijk is.
- Diverse kleinere gemeenten (bijv. Kaag en Braassem, Katwijk, Krimpenerwaard, Zoeterwoude, Zuidplas) zien combinaties van landelijke en lokale partijen rond de tafel.
Verschillen en knelpunten
In sommige plaatsen verliep het voortraject hobbelig. In Gouda en Zoetermeer leidde het (tijdelijk) uitsluiten van winnende partijen tot spanningen en een vertrouwensdeuk. Ook in Rijswijk en Bodegraven-Reeuwijk waren er onzekerheden omdat grote of winnende partijen niet automatisch werden meegenomen in de formatie. Tegelijkertijd lijken in gemeenten als Leiden, Delft en Leidschendam-Voorburg de zittende coalities kansrijk voor een vervolgperiode.
Opmerkelijke afwezige
Forum voor Democratie boekte lokaal soms winst (bijvoorbeeld Krimpenerwaard en Zuidplas), maar neemt in de regio nergens deel aan coalitieonderhandelingen, ondanks landelijke zetelstijgingen.
Waarom dit belangrijk is
De samenstelling van gemeentebesturen bepaalt lokaal beleid en prioriteiten voor de komende jaren. Dat veel lokale partijen meedoen betekent dat lokale thema’s en nieuwe politieke stemmen sterker vertegenwoordigd kunnen worden. Tegelijk tonen de problemen in enkele gemeenten dat persoonlijke verhoudingen, vertrouwen en ideologische grenzen (zoals de terughoudendheid tegenover de PVV) zwaar wegen bij het vormen van stabiele meerderheden.