In file op A13 bij IKEA: waarom willen we daar allemaal tegelijk heen?
In dit artikel:
De afrit 9 van de A13 bij Delft loopt een paar keer per jaar vast en wordt soms zelfs tijdelijk afgesloten omdat massa’s mensen tegelijk naar de IKEA rijden. Vorig weekend gebeurde het opnieuw: tijdens een verlengd nieuwjaarsweekend stond de op- of afrit zo vol dat Rijkswaterstaat de afrit sloot om te voorkomen dat de file terug zou slaan op de hoofdrijbaan en het risico op kop-staartbotsingen zou toenemen. Als de afrit volstaat, moeten automobilisten een afslag eerder of later nemen; bij drukte worden zulke omleidingsadviezen ook op borden aangegeven, maar sluitingen zijn dwingend.
De drukte is niet per se een nieuw verschijnsel: de afrit bestond al vóór de vestiging van IKEA in 1992. Rijkswaterstaat kan ook niet precies zeggen of alle filebewegingen uitsluitend voor IKEA zijn, want weggebruikers kunnen ook Delft als bestemming hebben. Andere winkel- en evenementenlocaties veroorzaken vergelijkbare problemen, zegt de ANWB: drukte bij de Mall of the Netherlands (N14), festivals, speciale uitverkoopdagen en outlets zoals Roermond zorgen soms voor forse verkeersopstoppingen.
IKEA erkent de piekdagen — met name de periode tussen kerst en oudjaar en het paasweekend — en noemt de nabijheid van de afrit bij de Delftse vestiging een factor: doordat de afslag zo dicht bij de winkel ligt, is er weinig ruimte voor verkeersafwikkeling en kan het sneller vastlopen. De winkel ziet het fenomeen met gemengde gevoelens: blij met veel bezoekers, maar ongewenst voor klanten die in de file staan.
Culturele en psychologische verklaringen geven waarom duizenden mensen op dezelfde dagen voor dezelfde bestemming kiezen. Auteur Marcel Maassen ziet IKEA als een gemakkelijk “uitje”: mensen zoeken bezigheid in de winter en kiezen iets bekends en laagdrempelig. Consumentenpsycholoog Patrick Wessels wijst op meerdere factoren: praktische omstandigheden (vrije dag, slecht weer), cognitieve luiheid (we kiezen de bekende oplossing omdat verzinnen van alternatieven moeite kost) en sociaal bewijs — het gedrag van anderen legitimeert de keuze. Daarnaast speelt de zogenoemde peak‑end rule een rol: positieve momenten tijdens het bezoek (een vondst of de kassa-afsluiting met een hotdog) en het prettige einde worden herinnerd, waardoor de ervaring aantrekkelijk blijft. Ook het dopamine-effect van verwachtingen en aankopen draagt bij aan herhaald bezoek, ondanks het nare gevoel van in de file staan.
Kort gezegd: logische verkeersveiligheidsoverwegingen leiden tot tijdelijke afsluitingen, maar het massale IKEA-bezoek komt voort uit een mix van praktische omstandigheden, sociale navolging en psychologische beloningen — redenen die ertoe leiden dat veel mensen telkens weer diezelfde route kiezen.