Kliniek moest al in 2018 moeders informeren over massadonoren, maar deed dat niet

In dit artikel:

Fertiliteitskliniek Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp heeft jarenlang informatie over zogenaamde massadonoren achtergehouden, ondanks een dringende aanbeveling daartoe uit 2018 van een speciale commissie van gynaecologen, embryologen en ethici. Massadonoren zijn donoren bij wie meer dan 25 kinderen zijn verwekt. Onderzoek van Nieuwsuur wees uit dat MCK in de afgelopen twintig jaar het grootste aantal van die gevallen creëerde: 36 van in totaal 85 massadonoren in Nederland. Landelijk kwamen er vooral bij individuele klinieken 60 van de 85 massadonoren voor; Rijnstate volgde met 18.

Via het zaad van deze donoren zijn naar schatting minstens 1.200 kinderen verwekt, waarbij bijna duizend wensmoeders betrokken zijn. Nadat in 2017 bekend werd dat één donor in Nederland meer dan honderd kinderen had gekregen, stelde de gynaecologenvereniging NVOG een ad-hoccommissie in. Die commissie adviseerde dat klinieken intern moesten onderzoeken of de limiet van 25 kinderen per donor is overschreden en betrokkenen zouden informeren als dat het geval bleek. De NVOG nam dit advies over.

MCK had volgens dat advies in 2018 transparant moeten zijn, maar meldde de overschrijdingen pas recent, nadat het ministerie van VWS de kliniek daartoe verplichtte. De directie wist al in 2018 van de omvangrijke inzet van bepaalde donoren, maar hield dat stil. Twee leden van de commissie zaten destijds in de directie van MCK — onder wie de huidige directeur en klinisch embryoloog — en hielpen mee het advies op te stellen dat de eigen kliniek vervolgens niet uitvoerde.

Getroffen moeders reageren verontwaardigd; een van hen diende een klacht in en zegt pas te zijn geïnformeerd nadat zij zelf contact opnam. Advocaten en belangenorganisaties noemen het gedrag van MCK ernstig vertrouwen schendend. MCK heeft niet inhoudelijk willen reageren en stelde vorig jaar dat men in overleg met de beroepsgroep had besloten mensen niet actief te benaderen; de NVOG zegt dat het advies niet vrijblijvend was en benadrukt dat zij geen handhavende rol heeft.

Ook toezichthouders en politiek faalden volgens critici: het ministerie van VWS en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) waren in 2018 op de hoogte van het advies maar maakten het niet openbaar; IGJ onderzoekt MCK nu wel. Stichting Donorkind noemt het zorgwekkend dat donorkinderen in het advies nauwelijks werden genoemd en pleit voor onafhankelijk onderzoek naar de rol van zorgprofessionals, politiek en toezicht bij de foutieve omgang met donorconcepties in Nederland.