Kolonialisme leverde Oranjes half miljard winst op, maar hadden 'weinig invloed op beleid'

In dit artikel:

Een commissie die op verzoek van koning Willem-Alexander onderzoek deed naar de koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau, concludeert dat de Oranjes eeuwenlang actief en zonder wezenlijke kritiek het kolonialisme steunden. Zij beschouwden koloniale oorlogvoering en gewelddadige onderdrukking als gerechtvaardigd. Pas vanaf het aantreden van koningin Juliana in 1948 kwam vanuit het koningshuis kritiek op die koers.

De vijfdelige studie, waaraan meer dan zestig onderzoekers werkten, werd vrijdag in het Academiegebouw in Leiden aan de koning overhandigd. Het onderzoek beslaat de periode van de late zestiende eeuw tot het postkoloniale heden. Volgens hoofdonderzoeker Gert Oostindie waren de Oranjes wel belangrijk voor de symbolische legitimatie van het kolonialisme, maar bepaalden zij het beleid meestal niet. Alleen koning Willem I, die van 1813 tot 1840 regeerde, had daarin vrijwel alleen de doorslaggevende macht. Zonder de Oranjes zou Nederland volgens de commissie eveneens een koloniale mogendheid zijn geworden.

De familie profiteerde financieel vooral van de VOC en later van Nederlands-Indië. In de negentiende eeuw zou dat omgerekend ongeveer een half miljard euro hebben opgeleverd. Aan de Atlantische slavenhandel en de Caribische slavernij verdienden de Oranjes rechtstreeks weinig, vooral omdat de West-Indische Compagnie verliesgevend was. Wel ontvingen zij gedurende twee eeuwen toelagen van koloniale ondernemingen ter waarde van circa 86 miljoen euro.

Oostindie noemt de excuses die Willem-Alexander op 1 juli 2023 maakte voor het niet ingrijpen van zijn voorouders bij de slavernij terecht. De commissie noemt het koloniale verleden, met zijn eigenbelang, geweld, racisme en blijvende schade, onverenigbaar met een rooskleurig nationaal zelfbeeld. Het Huis Oranje-Nassau is volgens haar daarom medeverantwoordelijk. Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis waardeert het onderzoek als een noodzakelijke stap naar erkenning van dat verleden en de gevolgen ervan.