Monumentenstatus dreigt vrijheid bewoners af te nemen: 'Zelfs een tuinhekje plaatsen mag niet'

In dit artikel:

In Zoetermeer zijn honderden bewoners verontwaardigd omdat de gemeente overweegt 28 gebouwen en complexen, waaronder ruim 160 rijtjeshuizen van het zogeheten Lotusproject rond de Weidedreef, aan te wijzen als gemeentelijk monument. Het woonblok — vanuit de lucht vormend als een lotusbloem en ontworpen door de onlangs overleden architect Carel Weeber (ontworpen 1982–1985) — staat centraal in het verzet. Bewoners vrezen dat de monumentenstatus hen verbiedt om nog zelfstandig te verbouwen of tuinen aan te passen; zij zouden voor bijna alle veranderingen vergunningen nodig hebben. “Geen warmtepomp, geen airco of fietsenhok bouwen. Daar schrikt iedereen wel van,” zegt bewoner Mireille Lems.

Eigenaren, veelal koopwoningen waarin mensen hun spaargeld voor later hebben geïnvesteerd, waarschuwen voor grote financiële gevolgen en verminderde doorverkoopbaarheid. Voorbeelden van potentiële problemen zijn het niet kunnen plaatsen van zonnepanelen, het terug moeten zetten van kunststof kozijnen naar hout, of het verwijderen van recent aangebrachte schuttingen en parkeerplaatsen. Peter Anne Wissema vreest dat eerdere aanpassingen verplicht teruggedraaid moeten worden, wat hoge kosten met zich meebrengt.

De gemeenteraad had gevraagd om jongere gebouwen (periode 1945–1990) mee te nemen in monumentenzorg, wat heeft geleid tot de conceptlijst. De gemeente zegt begrip te hebben voor de zorgen en benadrukt dat aanwijzing geen gelopen race is: eerst moet het college een voornemen vaststellen, daarna volgt een formele procedure met de mogelijkheid voor zienswijzen, en pas daarna een definitief besluit waartegen bezwaar en beroep mogelijk zijn. Omwonenden ontvingen wel een brief en werden uitgenodigd voor een overleg op korte termijn, waar veel bewoners aanwezig waren en stevig debatteerden over de jonge leeftijd van de panden en over Weeber’s ontwerpfilosofie, waarvan zij zeggen dat die juist diversiteit in verschijningsvormen stimuleerde.

Bewoners bundelen hun krachten: ongeveer vierhonderd mensen organiseren protesten en zeggen bereid te zijn juridische stappen te ondernemen als de gemeente doorzet. Enkele bewoners proberen nog snel kleine verbouwingen uit te voeren voordat formele beperkingen ingaan. Volgens Lems liggen de plannen voorlopig “on hold” tot na de gemeenteraadsverkiezingen, wat tijdelijk rust brengt. De zaak toont de spanningen tussen erfgoedbescherming en individuele eigendomsrechten — met extra felheid omdat duurzaamheidmaatregelen en moderniseringsplannen van huiseigenaren op het spel staan.