Opmerkelijk Duits graf op geallieerd ereveld: 'Vijandigheid van toen is er niet meer'
In dit artikel:
On begraafplaats Westduin in Den Haag stond deze week voor het eerst een grafsteen voor een gesneuvelde Duitse matroos tussen de rijen geallieerde graven. Het gaat om Gerhard Muthwill, een 22‑jarige matroos van de Kriegsmarine die in juni 1940 omkwam toen zijn torpedoboot op een mijn voer. Zijn aangespoelde lichaam, dat door ontbinding niet goed herkenbaar was, werd destijds in Scheveningen foutief geïdentificeerd en in 1942 in een anoniem graf op Westduin gelegd.
Jarenlang lag Muthwill als enige Duitser op een ereveld van het Gemenebest in Nederland, tot historisch onderzoek van Ronald Vrolijk (Studiegroep Historisch Ockenburg) recentelijk aantoonde wie hij was. Na die ontdekking drongen betrokkenen en ook politieke partijen aan op overbrenging van zijn resten naar de Duitse oorlogsbegraafplaats in Ysselsteyn (Limburg). De Commonwealth War Graves Commission (CWGC), beheerder van het Haagse ereveld, weigerde echter exhumatie omdat zij de grafrust van alle militairen wil bewaren en opgravingen alleen als allerlaatste middel ziet — ook vanwege de Britse soldaten die naast Muthwill liggen.
In overleg met de Duitse Volksbund voor Duitse Oorlogsgravenzorg is gekozen voor een andere oplossing: Muthwill kreeg op Westduin een eigen permanente steen, geplaatst tussen die van twee Britse militairen. Tijdens de herdenking op 4 mei legden aanwezigen, waaronder zo’n vijfhonderd bezoekers, bloemen bij zijn graf in de Duitse kleuren. Organisatoren en betrokkenen noemen dit een nette en respectvolle afronding van een oude vergissing. Volgens Dirk Jan Jonker van de Stichting Eregraf Stijkelgroep is er inmiddels nauwelijks verzet tegen het betrekken van een Duitser bij de dodenherdenking; men maakt onderscheid tussen individuele militairen en nationaal-politieke verantwoordelijkheid.
De zaak illustreert hoe de omgang met oorlogsslachtoffers verandert: waar decennia geleden vijandigheid richting Duitser kon overheersen, staat nu het gezamenlijke herinneren en het eerbiedigen van grafrust centraal. De Duitse ambassade gaf aan zulke gezamenlijke herdenkingen te waarderen; dit jaar kon de ambassadeur echter niet bij Westduin zijn vanwege een andere verplichting bij Kamp Vught. Ter context: Den Haag werd pas op 8 mei 1945 bevrijd en de Tweede Wereldoorlog kostte volgens bronnen ruim 32.000 Hagenaars het leven.