Protesten tegen asielzoekerscentra, maar geen overlast: 'Boodschappen doen met Google Translate'
In dit artikel:
In 2025 neemt het verzet tegen nieuwe asielzoekerscentra in de regio toe: boze bewoners, felle demonstraties en ontslag van burgemeesters komen regelmatig voor. Voorbeelden zijn Noordwijk, waar bij een raadsvergadering rookbommen en vuurwerk werden gebruikt en het tot vechtpartijen met de politie kwam, en Nieuwerkerk aan den IJssel, waar protestborden verschenen. De landelijke spreidingswet, die gemeenten dwingt opvang te accepteren, maakt lokaal tegenhouden moeilijker; tegelijk is het nationale beleid onduidelijk omdat het demissionaire kabinet de wet wil afschaffen, wat gemeenten onzeker maakt.
Omroep West onderzoekt samen met lokale omroepen hoe de opvang in de regio verloopt: in gemeenten waar azc’s al open zijn, in plaatsen die nog voorbereiden en wat gemeenten doen om de opvang goed te laten verlopen. Wat daaruit en uit interviews blijkt, is een tegenstelling tussen heftige protesten en relatief rustige dagelijkse praktijk zodra een azc draait.
Praktijkvoorbeelden: in Alphen aan den Rijn opende in het voorjaar een azc aan de Genieweg. Winkeliers maakten zich aanvankelijk zorgen, maar constateren na een halfjaar dat er nauwelijks overlast is en dat de komst van anderstalige klanten zelfs extra handelsdrukte geeft. Ook in Delft en Rijswijk blijven de voorzieningen zonder veel problemen functioneren; Rijswijk vangt ongeveer 350 mensen op en heeft samen met het COA en de politie een veiligheidsplan afgesloten. Incidenten zijn vooral intern en worden volgens gemeenten snel gemeld.
Cijfers geven een genuanceerd beeld. Het WODC legt vast dat in 2024 3 procent van de bewoners van asiellocaties verdacht werd van een misdrijf — een daling ten opzichte van 2023 — terwijl het totale aantal mensen in opvang steeg naar circa 106.000. Tegelijkertijd rapporteerde 11 procent betrokkenheid bij niet-strafrechtelijke ‘incidenten’ zoals agressieve of dreigende houdingen, een stijging van 21 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Buurtbewoners ervaren de situatie vaak minder dramatisch dan online discussies suggereren; enkele omwonenden noemen Facebook als bron van negatieve verhalen die zij zelf niet herkennen.
Lokale bestuurders benadrukken het belang van nationale steun en van helder communiceren met bewoners. Wethouders in Delft en Alphen wijzen erop dat transparantie, betrokkenheid van omwonenden en vrijwilligersactiviteiten — taallessen, sport, fietsen regelen — helpen om begrip en praktische hulp op te bouwen. Die aanpak lijkt effectief: onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen uit eerdere jaren laat zien dat opvanglocaties na openstelling vaak goed functioneren en dat omwonenden soms positiever worden over opvang na verloop van tijd.
Toch blijft verzet sterke invloed hebben op besluitvorming. In Noordwijk trok het college een voorstel in na een motie en hevige protesten, iets wat betrokkenen deels verklaren door de onduidelijke landelijke koers. In Den Hoorn (Midden-Delfland) is een nieuw azc aan de Harnaschdreef bijna klaar en worden de eerste bewoners in februari verwacht, maar tegenstand loopt door — inclusief een bodemprocedure — ondanks dat lokale groepen wel draagvlak aangeven voor kleinschalige opvang. De gemeente koos voor een locatie met 225 plekken omdat het COA bij grootschalige locaties ondersteuning biedt bij activiteiten en werkbemiddeling.
Belangrijke actoren zijn gemeenten, het COA, politie en bewonerscollectieven, en ook landelijke belangenverenigingen zoals de VNG en de commissaris van de Koning die waarschuwen dat het wisselende kabinetsbeleid lokale bestuurders bemoeilijkt. Lokale stemmen, zoals die van leden van klankbordgroepen, pleiten voor ontmoeting en betrokkenheid als remedie tegen wantrouwen: door contact en samenwerking zouden buren elkaar leren kennen en daarmee overlast en angst verminderen.
Kort samengevat: de maatschappelijke en politieke weerstand tegen azc’s neemt toe en veroorzaakt soms hevige acties, maar in de praktijk verlopen veel opvanglocaties relatief rustig wanneer gemeenten, COA en politie goede afspraken maken en inwoners actief worden betrokken. Nationale beleidszekerheid blijven lokale bestuurders essentieel vinden om draagvlak en besluitvorming stabiel te houden.