Rijn op laagste stand ooit: wat is er deze zomer aan de hand en wat betekent dat voor Nederland?

In dit artikel:

Het waterpeil in de grote Nederlandse rivieren zal naar verwachting vanaf woensdag stabiliseren. Volgende week kan de Rijn bovendien zoveel extra water afvoeren dat het peil mogelijk met een meter stijgt. Dat is welkom nieuws na een uitzonderlijk droog jaar, waarin de rivier al vanaf Zwitserland tot Nederland met een ernstig watertekort kampt.

De Rijn wordt gevoed door neerslag, sneeuw en gletsjers in de Alpen. Hoewel er afgelopen winter relatief veel sneeuw viel, smolt die door de hoge temperaturen al vroeg. Daardoor ontbreekt later in het jaar de gebruikelijke buffer van smeltwater. Door klimaatverandering valt bovendien vaker regen in plaats van sneeuw en smelt de resterende sneeuw steeds eerder. Alpen-gletsjers verliezen gemiddeld meer dan een meter ijsdikte per jaar. Volgens hoogleraar Walter Immerzeel kan bij twee graden opwarming nog slechts een klein deel van de huidige circa 3200 gletsjers overblijven; bij vier graden zouden het er nog maar ongeveer twintig zijn.

De lage afvoer is vooral in Zwitserland en Duitsland merkbaar. Zwitserse waterkrachtcentrales zijn afhankelijk van voldoende water, terwijl ook Zuid-Duitsland energie uit de Rijn haalt. Verder stroomafwaarts zijn industrie, handel en het Ruhrgebied sterk afhankelijk van de rivier voor transport en water. Bij Kaub, tussen Mainz en Koblenz, is de Rijn zo ondiep dat binnenvaartschepen nauwelijks nog kunnen varen. Als het peil verder daalt, kan de rivier daar mogelijk alleen nog in afzonderlijke trajecten worden bevaren. Dat zou grote gevolgen hebben voor het dichtbevolkte en geïndustrialiseerde Ruhrgebied.

Bij Lobith, het bekende meetpunt waar de Rijn Nederland binnenkomt, is de waterafvoer dit jaar lager dan het laagste weekgemiddelde over de periode 1901-2025. Nederland is als laatste land in het stroomgebied afhankelijk van wat er stroomopwaarts beschikbaar blijft. Volgens de Unie van Waterschappen zijn er echter geen harde Europese regels die precies bepalen hoeveel water elk land mag gebruiken. De organisatie pleit daarom voor strengere afspraken, omdat menselijk ingrijpen in andere landen Nederland bij toenemende droogte extra kan benadelen.

Van een direct conflict tussen de landen is momenteel geen sprake. Nederland, Duitsland, Zwitserland, Frankrijk, Luxemburg, Wallonië, Liechtenstein, Oostenrijk en de Europese Commissie overleggen in een internationale commissie over het rivierwater. In Nederland zelf bepalen prioriteiten bij waterschaarste de verdeling: het voorkomen van onomkeerbare natuurschade en problemen met dijken staat voorop, gevolgd door drinkwater en energie. Industrie, landbouw en scheepvaart krijgen pas daarna prioriteit.