Van familietijdschrift tot 'blote meidenblad', opkomst en ondergang van De Lach
In dit artikel:
De Lach begon in 1924 als goedkoop treinblaadje van AKO: een onschuldige, gezinsvriendelijke uitgave met mopjes, puzzels en vaste pagina’s voor moeder en kinderen, bedoeld voor reizigers die snel iets luchtigs wilden kopen. Volgens collectiespecialist Huibert Crijns van de KB weerspiegelt het tijdschrift de veranderende cultuur: waarden, gewoontes en smaakverschuivingen zijn aan de uitgaven af te lezen.
In de jaren dertig verandert de invulling geleidelijk: foto’s van Amerikaanse filmsterren en “mooie meisjes” – toen al als gewaagd ervaren als armen of decolleté zichtbaar waren – krijgen een grotere rol. Het jaarlijkse badnummer met strandbeelden wordt populair. Tijdens de tweede wereldoorlog verdwijnen Amerikaanse sterren uit politieke overwegingen; Duitse en Italiaanse sterren verschijnen juist wel. Uiteindelijk dwingt papierschaarste de overheid tot het beperken of stoppen van titels, en medio 1942 valt De Lach stil.
Het blad keert in 1947 terug in nagenoeg dezelfde vorm, maar de echte omslag volgt in de jaren zestig: de seksuele revolutie, betaalbare kleurendruk en veranderend publiek maken van De Lach geen gezinsblad meer. Bikini- en badpakfoto’s verhuizen naar de cover en rubrieken voor kinderen en vrouwen verdwijnen ten gunste van een duidelijk mannendoelgroep. Terwijl andere tijdschriften zoals Panorama en Revue opschuiven naar mannenonderwerpen én ook serieuze reportage-inhoud bieden, blijft De Lach vooral bij luchtige stukken en een nadruk op het vrouwbeeld.
Eind jaren zestig verandert het medialandschap opnieuw: expliciete sekstijdschriften bereiken de open markt na een verloren rechtszaak over een verbod. De Lach reageert door zichzelf radicaal te veranderen (De Lach69), met volledige naaktreportages in plaats van bikini-afbeeldingen. Die koers blijkt fataal: het blad komt “vlees noch vis” tussen pornotitels en de meer journalistieke mannenbladen in te zitten. Lezers haken af; pogingen tot rebranding (Lachmanoeuvre) en latere opvolgers (Mach, De Nieuwe Lach) winnen het publiek niet terug. In 1972 stopt de uitgever definitief. Het laatste nummer combineert nostalgische jaren‑twintigvormgeving met een naaktmodel op de cover — een slotakkoord dat tegelijk terugverwijst en meegaat met de tijd.
De KB nationale bibliotheek in Den Haag, die De Lach volledig in de collectie heeft, opent haar magazijn voor Omroep West. De KB groeide sinds 1798 van 5.500 titels naar ruim 4,4 miljoen werken (in totaal 120,5 kilometer collectie), en breidt wekelijks met ongeveer tien meter uit; een nieuw magazijn is nodig in 2029. Veel topstukken liggen beveiligd en alleen voor een select publiek in te zien. De archieven tonen hoe veranderende magazines als De Lach een venster vormen op maatschappelijke trends en verschuivende normen rond seks en media.