Van Zwitserse Alpen tot Lobith en Noordzee: hoe de Rijn dit jaar gevaarlijk laag kwam te staan

In dit artikel:

Na een van de droogste Rijnjaren ooit lijkt er tijdelijk herstel aan te komen. Vanaf woensdag zal het waterpeil in de grote Nederlandse rivieren naar verwachting niet verder dalen. Volgende week kan de afvoer van de Rijn zo sterk toenemen dat het peil mogelijk met een meter stijgt. Dat is goed nieuws voor Nederland, waar de Rijn belangrijk is voor natuur, drinkwater, energie, landbouw, industrie en scheepvaart.

De rivier kampt stroomopwaarts met uitzonderlijk lage waterstanden. In de Zwitserse Alpen smolt de sneeuw na een natte winter al vroeg, waardoor de natuurlijke watervoorraad voor de zomer grotendeels wegviel. Door klimaatverandering valt meer neerslag als regen en smelt sneeuw eerder. Ook de gletsjers verliezen snel massa: gemiddeld verdwijnt jaarlijks meer dan een meter ijsdikte. Volgens hoogleraar Walter Immerzeel kunnen bij twee graden opwarming nog slechts 269 van de huidige circa 3.200 Alpen-gletsjers overblijven; bij vier graden zouden dat er ongeveer twintig zijn.

Bij Basel was de afvoer na een natte februari uitzonderlijk droog. Dat raakt Zwitserland en Duitsland, die de Rijn gebruiken voor waterkracht, industrie en transport. Vooral bij Kaub, tussen Mainz en Koblenz, is de rivier zo ondiep dat binnenvaartschepen nauwelijks nog kunnen varen. Een tijdelijke splitsing van de scheepvaart bij Kaub kan vervoer op delen van de rivier mogelijk houden, maar een volledige vaart tussen Basel en Nederland wordt dan onmogelijk. Dat zou grote gevolgen hebben voor het Ruhrgebied, een sterk geïndustrialiseerde regio met ruim vijf miljoen inwoners.

Ook bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnenkomt, is de waterafvoer uitzonderlijk laag: het weekgemiddelde ligt zelfs onder het laagste niveau uit de meetreeks van 1901 tot en met 2025. Omdat Nederland als laatste land in het stroomgebied afhankelijk is van water uit de Alpen, pleit de Unie van Waterschappen voor stevigere Europese afspraken over de verdeling van schaarse rivierwater. Volgens voorzitter Jeroen Haan worden extreme klimaatscenario’s sneller werkelijkheid en zijn aanvullende maatregelen dringend nodig.

Er zijn momenteel geen grote internationale conflicten over de Rijn. Nederland, Duitsland, Zwitserland en andere landen overleggen in een internationale commissie over het beheer van de rivier. Binnen Nederland gelden bij schaarste prioriteiten: eerst moeten onomkeerbare natuurschade en problemen met dijken worden voorkomen, gevolgd door drinkwater en energie. Industrie, landbouw en scheepvaart komen pas daarna.