Vier partijen in gemeente verwijten raadsleden zetelroof: 'Weg met iets waar je geen recht op hebt'
In dit artikel:
In Alphen aan den Rijn is de discussie over zogenoemde 'zetelroof' de afgelopen vier jaar regelmatig opgelaaid: raadsleden vertrekken bij hun fractie maar houden hun zetel, waardoor de samenstelling van de raad verandert zonder nieuwe verkiezingen. De zaak rond Robin van Heusden illustreert het probleem: hij verliet Nieuw Elan om ONS Alphen te beginnen, en nam na het overlijden van Nieuw Elan-raadslid Robert Jan Blom diens zetel in — iets waar oud-LPF-Kamerlid en wethouder Gerard van As fel bezwaar tegen maakte. Ironisch genoeg had Van As Van Heusden ooit zelf de politiek ingerold; de twee zijn later wel weer in goed contact gekomen.
Vergelijkbare ontstekingspunten deden zich voor bij andere Alphense partijen. Binnen de VVD leidde intern tumult tot het vertrek en de opsplitsing van fractieleden; VVD-wethouder Anouk Noordermeer deed aangifte tegen een CDA-collega en bleef na terugkeer als raadslid controverse oproepen. De SP verloor beide zetels toen fractieleden zich afsplitsten en verdergingen als Alphen voor Elkaar — ook dat werd door partijbestuurders gezien als 'zetelroof'. In meerdere gevallen bleven vertrokken politici hun zetel claimen en vormden nieuwe of eenmansfracties, wat lokale spanningen veroorzaakte.
De discussie raakt aan een fundamenteel juridisch en democratisch vraagstuk: wie is de zetel? Hoogleraar Sarah de Lange benadrukt dat de wet de zetel toekent aan het individuele gekozen raadslid, niet aan de partij. Historicus Geerten Waling wijst er in dezelfde lijn op dat kiezers op namen stemmen. Tegenstanders vinden dat zo'n praktijk de kiezers misleidt en bijdraagt aan versnippering van het lokale politieke landschap; sommigen pleiten voor een kiesdrempel om verdere fragmentatie te voorkomen.
Alphen heeft met elf fracties matige versplintering — vergeleken met gemeenten als Almelo (18) of Almere (16) nog beperkt — maar de casussen illustreren hoe breuken op lokaal niveau ook coalities en beleidsvoering kunnen beïnvloeden. In Den Haag bijvoorbeeld verschaften drie raadsleden Hart voor Den Haag extra zetels, waardoor de bestaande coalitiemeerderheid verdween; zij gaven gebrek aan invloed op het collegebeleid als belangrijkste reden voor hun overstap.
Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen (uitslagenavond 18 maart) blijft de vraag wie legitimiteit heeft over zetels actueel: wettelijke regels geven individuele raadsleden veel vrijheid, maar politici, partijbesturen en kiezers worstelen met de morele en praktische gevolgen daarvan. Omroep West zendt de uitslagen en nabeschouwingen live uit.