Vijf raadsels in één steen: tijdsbepaling Leidens Ontzet te achterhalen in gedicht

In dit artikel:

In de muur van de Sint Jeroensbrug in Leiden zit een gedicht dat op verborgen wijze de belangrijkste gegevens over het Leidens Ontzet onthult. De tekst herinnert aan de watergeuzen die in 1574 via de Vliet de uitgehongerde stad binnenvoeren met brood, voedsel en haring. Dat gebeurde op 3 oktober om acht uur ’s ochtends, na een beleg van 131 dagen.

Het gedicht werd in 1577 in de stenen brug aangebracht, drie jaar na de bevrijding. De maker is niet met zekerheid bekend, al wordt vaak stadssecretaris en dichter Jan van Hout genoemd. De huidige plaquette is een kopie die vlak voor de Tweede Wereldoorlog de oorspronkelijke steen verving. Het origineel, dat door erosie en menselijke beschadiging vrijwel onleesbaar was geworden, wordt bewaard in Museum De Lakenhal. Ook de kopie verkeert inmiddels in slechte staat.

De tekst is opgebouwd als een raadsel. Romeinse cijfers die in de dichtregels verborgen zitten, vormen samen een chronogram. Door de letters M, C, L, V/U en I op te tellen, ontstaat het jaartal 1574. Het gedicht telt bovendien 131 tekens, waarbij de W als twee V’s wordt gelezen. Dat verwijst naar de 131 dagen tussen het begin van het beleg op 26 mei en de bevrijding op 3 oktober.

Onderstreepte letters leveren de dag en de maand op: in het woord ‘verdriet’ zijn de letters ‘drie’ gemarkeerd en elders vormt een onderstreping ‘october’. De afzonderlijke lijnen onder die letters zijn samen acht in getal. Daarmee verwijst het gedicht ook naar het tijdstip waarop de geuzen Leiden bereikten: acht uur in de ochtend. De inscriptie is vanaf de kade moeilijk te lezen; vanaf het water, bijvoorbeeld vanuit een rondvaartboot, zijn de dichtregels beter zichtbaar.