Voordat Delft de musical Willem van Oranje kreeg, waren er drie verschillende filmversies
In dit artikel:
In Delft ging onlangs de eerste musical over Willem van Oranje in première, met een rode loper, BN’ers en veel media-aandacht — een unieke bewerking: nooit eerder werd het leven van de Vader des Vaderlands in muziek-theater verteld. De voorstelling plaatst zich in een lange traditie van beeldende vertellingen over Willem: van kortstondige filmbeelden tot grootschalige televisieseries.
Al in 1913 maakte men een reeks van negentien korte scènes onder de titel Oranje en Nederland, waarin belangrijke episodes uit de Nederlandse geschiedenis werden nagespeeld, waaronder de ontsnapping van Hugo de Groot, de inname van Den Briel en de moord op Willem in 1584. Die stomme film toont Willems laatste woorden op een titelkaart in het Nederlands, terwijl hij in werkelijkheid Frans sprak.
In 1934 verscheen een veel ambitieuzere biografische film, gemaakt ter gelegenheid van Willems vierhonderdste geboortedag. Met een toen enorm budget van 40.000 gulden en als eerste Nederlandse geluidsfilm werden uitgebreide sets gebouwd in een Philips-studio in Eindhoven; de Delftse moordhal werd er zelfs nagebouwd. De regisseur van die productie, Jan Teunissen, zou later tijdens de Tweede Wereldoorlog lid worden van de SS en propagandafilms maken, waardoor die film achteraf ook in een ander licht komt te staan.
De bekendste reconstructie is misschien de tiendelige tv-serie uit 1984, geregisseerd door Walter van der Kamp en opgenomen op locatie ter herdenking van Willems vierhonderdste sterfdag. Voor het eerst (en het enige keer) is de moordscène gefilmd in het exacte Agathaklooster; tijdelijke afdekking van kogelgaten en gedenkteksten maakte dat mogelijk. Met een sterrencast rond Jeroen Krabbé, Willem Nijholt en Ramses Shaffy trok de reeks zes miljoen kijkers in Nederland en Vlaanderen, ondanks kritiek van historici over dramatische vrijheden.
Acteur Jeroen Krabbé, die veel research deed voor zijn rol, merkte bij het bijwonen van de nieuwe musical dat veel historische details en relaties (zoals de rol van vrouwen en de vermeende krankzinnigheid van Anna van Saksen) zijn weggelaten — maar hij noemde het toneelstuk wel een spektakel. De verschillende film- en televisieversies illustreren hoe elke periode zijn eigen interpretatie van Willem van Oranje en zijn betekenis voor de Nederlandse geschiedenis produceert.