Wooncrisis verdeelt Haagse politiek: iedereen wil bouwen, maar voor wie?
In dit artikel:
In Den Haag zijn de effecten van de woningnood alom zichtbaar: jongeren wonen langer thuis, gescheiden stellen blijven noodgedwongen samen, en ouderen die willen verkleinen vinden nauwelijks geschikte woningen. Ondanks eensgezindheid in Den Haag over de noodzaak van veel meer huizen, worstelt de politiek met de vraag hoe en voor wie er gebouwd moet worden. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart analyseert Omroep West de verkiezingsprogramma’s; deze aflevering zoomt in op de wooncrisis.
De cijfers schetsen de krapte: het goedkoopste verkochte huis in de stad is een piepkleine woning van 16 m² voor 147.000 euro; de gemiddelde koopwoning kost circa 392.000 euro, een eengezinswoning gemiddeld 648.000 euro. Huur in de particuliere sector ligt rond 23 euro per m² en de wachtlijst voor sociale huur bedraagt ongeveer zeven jaar. De gemeente stelt als doel jaarlijks 4.000 woningen te bouwen, maar haalt die ambitie nog niet: in 2025 waren circa 3.300 woningen in aanbouw en werden iets meer dan 800 woningen opgeleverd, waarvan 495 nieuwbouw. Wethouders noemen dit een stijgende lijn, met 31 procent van de in aanbouw genomen woningen als sociale huur en 21 procent middenhuur of betaalbare koop.
Alle politieke partijen pleiten voor versnelling van de bouw en slimmer gebruik van bestaande ruimte: het eenvoudiger splitsen van panden, bouwen van extra verdiepingen en transformeren van leegstand komen veelvuldig terug. De verschillen ontstaan vooral in instrumenten en doelgroepen. Enkele opvallende plannen:
- VVD wil in vier jaar 20.000 nieuwe huizen en pleit voor minder regels en meer samenwerking met ontwikkelaars; ten minste de helft zou betaalbaar moeten zijn. Voor projecten tot 100 woningen wil de VVD betaalbaarheidseisen versoepelen; boven de 100 woningen streeft ze naar 15 procent sociale huur.
- GroenLinks-PvdA benadrukt dat bouwen alleen zinvol is als het betaalbaar blijft voor Hagenaars met lage en middeninkomens. De partij wil actief grondbeleid, opkoop van grond en transformatie van leegstand, gesteund door een fonds van 150 miljoen euro, en stelt minimaal 50 procent sociale huur bij nieuwe projecten als norm.
- D66 wil voorspelbaar en consistent beleid, met duidelijke afspraken vooraf en een bouwplicht voor ontwikkelaars bij nieuwe ontwikkelingen.
- Hart voor Den Haag en Haagse Stadspartij leggen de nadruk op ruimte voor ontwikkelaars én op het terugdringen van marktinvloed: de Haagse Stadspartij pleit zelfs voor een gemeentelijk woningbedrijf; Hart voor Den Haag wil vergunningprocedures fors vereenvoudigen.
- SP wil renovatie en (her)gebruik van de bestaande voorraad centraal stellen en waarschuwt tegen aantasting van huurdersrechten en het grootschalig slopen van woningen.
- ChristenUnie/SGP en Partij voor de Dieren stellen concrete minimumeisen voor sociale huur: respectievelijk 30 procent (met 50 procent in duurdere wijken) en 40 procent, om gemengde wijken en huisvesting voor lage- en middeninkomens te borgen.
Op het punt wie voorrang zou moeten krijgen bij sociale toewijzing bestaan ook verschillen. Veel partijen willen dat leraren, politie en zorgpersoneel voorrang krijgen. Over statushouders lopen de meningen uiteen: Hart voor Den Haag wil geen voorrang, VVD wil geen voorkeursbehandeling maar geeft werkenden prioriteit binnen sociale huur, terwijl GroenLinks-PvdA vasthoudt aan voorrang voor statushouders en DENK specifieke reserveringen hanteert voor groepen als studenten, starters, ouderen en mensen met een beperking — en stelt dat starters en gezinnen uit de regio prioriteit krijgen op de helft van de beschikbare woningen.
Kort samengevat: er is brede politieke consensus over de urgentie en over de noodzaak om veel sneller te bouwen en bestaande gebouwen slimmer te benutten. De kloof zit in de aanpak — marktgericht versus meer publiek sturen — en in de verdeelcriteria voor wie eerst een woning krijgt. De komende bestuursperiode zal uitwijzen welke mix van instrumenten en prioriteiten Den Haag kiest om de jarenlange achterstand in woningaanbod en betaalbaarheid aan te pakken.