'Zetelrovers' blijven achter hun vertrek staan: 'Straks hebben we twintig partijen in de raad'
In dit artikel:
In Alphen aan den Rijn speelt al jaren een terugkerend conflict over raadszetels die meegaan met vertrekkende raadsleden — door tegenstanders vaak aangeduid als 'zetelroof'. De meest opvallende zaak betrof Robin van Heusden: twee jaar geleden verliet hij de grootste fractie Nieuw Elan en richtte met anderen ONS Alphen op. Een half jaar later overleed Nieuw Elan-raadslid Robert Jan Blom (76). Op grond van de verkiezingsuitslag mocht Van Heusden diens vrijkomende raadszetel innemen, hoewel hij inmiddels partijwissel had gemaakt. Wethouder en oud-LPF-Kamerlid Gerard van As noemde dat op Facebook onverholen een schandaal en sprak van 'zetelroof', wat leidde tot langdurige bitterheid tussen beide mannen. Inmiddels hebben zij hun meningsverschil bijgelegd.
De kwestie staat niet op zichzelf. Binnen de Alphense VVD leidde interne ruzie vorig jaar tot een reeks opstappen en splitsingen: fractievoorzitter Vanessa Scholtens werd uit de fractie gezet maar behield haar zetel; VVD-wethouder Anouk Noordermeer diende een aangifte in tegen een collegecollega; later bleven van de oorspronkelijke vijf VVD-zetels twee over en de partij werd verdeeld over twee fracties. Ook de SP verloor bijna een jaar geleden beide zetels doordat fractievoorzitter Ginet Groep en raadslid Erik van Kampen zich afsplitsten als Alphen voor Elkaar, iets wat afdelingsvoorzitter Ruud de Vries nog altijd als zetelroof bestempelt.
De kern van de controverse is juridisch en gevoelsmatig verschillend. Hoogleraar Sarah de Lange (Universiteit Leiden) benadrukt dat 'zetelroof' geen juridische term is: een raadszetel behoort in Nederland aan de individuele gekozen vertegenwoordiger toe, niet aan de partij. Historicus Geerten Waling, die het boek Zetelroof publiceerde, legt uit dat kiezers in de praktijk op een naam op een partijlijst stemmen, wat de praktijk van overstappen en afsplitsen mogelijk maakt. Tegenstanders vinden dat electoraat en partijprogramma’s worden genegeerd en pleiten soms voor maatregelen zoals een kiesdrempel om verdere versnippering te beperken.
De Alphense voorbeelden illustreren hoe individuele overstappen directe politieke gevolgen kunnen hebben: coalitiemeerderheden versplinteren, fractiedynamiek verandert en imagoschade kan ontstaan. Dat gebeurt niet alleen in Alphen; ook in Den Haag en andere gemeenten hebben raadslieden de afgelopen jaren de partij verruild, met gevolgen voor collegecoalities. In Den Haag sloten drie raadsleden zich in 2024 aan bij Hart voor Den Haag, waardoor de zittende coalitie haar meerderheid verloor.
Fragmentatie is landelijk zichtbaar: uit cijfers van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden blijkt dat sommige gemeenten zeer versnipperd zijn — Almelo voert de lijst aan met 18 raadsfracties, gevolgd door onder meer Almere, Maastricht en Den Bosch (16), en Utrecht (15). Fragmentatie vergroot het aantal kleine partijen en onafhankelijke fracties in gemeenteraadhuizen, iets waar zowel voor- als tegenstanders zich zorgen over maken.
Praktische voorbeelden in Alphen, zoals het vertrek van Nico de Jong bij RijnGouweLokaal (waarbij men discussieerde over voorkeurstemmen) laten zien dat motieven voor overstap uiteenlopen: persoonlijke conflicten, onvrede over collegepolitiek of morele bezwaren binnen een fractie. Niet alle conflicten blijven bitter; sommige betrokkenen herstellen het contact, of vinden achteraf berusting bij de kiezersintentie.
Ter afsluiting: bij de komende gemeenteraadsverkiezingen brengt Omroep West live verslaggeving, met een speciale uitzending op woensdag 18 maart vanaf 20.00 uur en vervolgprogramma’s in de dagen erna. De lokale aandacht voor zetelwisselingen en fractiesplinters blijft daarmee actueel.