Zoeken in een aap naar oplossing voor 600.000 long covid-patiënten
In dit artikel:
In het streng beveiligde Biomedical Primate Research Centre (BPRC) in Rijswijk werken onderzoekers nog steeds dag in dag uit aan oorzaken van long covid. Onder leiding van onderzoeker Marieke Stammes bestuderen ze macacaatmakaken — groepen van circa 35 dieren die in ruime klimomgevingen leven — omdat die fysiologisch en immunologisch veel overeenkomsten met mensen vertonen. De dieren wennen aan geluid via een radiostation en ondergaan gecontroleerde infecties, waarna wetenschappers onder narcose 3D-scans van longen maken en bloed- en ruggenmergvocht afnemen. Zo volgen zij dieren vanaf vóór infectie tot een jaar erna om processen te vergelijken die bij mensen moeilijk te onderzoeken zijn vanwege de geringe belastbaarheid van veel patiënten.
Het onderzoek richt zich onder andere op de bloed-hersenbarrière, waarvan wordt vermoed dat beschadiging bijdraagt aan “brain fog”, en recentelijk is er subsidie toegekend om te onderzoeken of mitochondriën (de cellen’ energiefabriekjes) door zuurstoftekort slechter functioneren bij long covid. Stammes benadrukt dat het ziektebeeld zeer heterogeen is: wereldwijd lijden naar schatting 600–700 miljoen mensen aan post-covid-klachten, in Nederland ruim een half miljoen, waarvan circa 90.000 zo ernstig dat ze grotendeels huisgebonden zijn. Er bestaan honderden verschillende symptomen en nog geen algemeen werkende behandelingen; sommige aanwijzingen voor behandelingen bleken tot nu toe teleurstellend.
De gevolgen voor patiënten zijn ingrijpend. Francisca van Hassel uit Den Haag kreeg corona in 2022; aanvankelijk leek ze te herstellen, maar na haar eerste werkdag volgde een plotselinge, langdurige inzinking. Ze beschrijft maandenlang liggen, extreme vermoeidheid en ernstige cognitieve problemen: lezen en logisch denken gingen niet meer. De reguliere zorg bood haar weinig houvast; herstel kwam in zeer langzaam tempo, met pas na anderhalf tot twee jaar zichtbare verbetering in sociale activiteiten en sport.
Stammes spreekt over voortdurende inzet en geduld: er worden stapjes vooruit geboekt en diermodellen maken diepgaand onderzoek mogelijk dat bij patiënten nauwelijks haalbaar is. Wanneer een definitieve oplossing voor long covid zal komen, blijft onzeker, maar het BPRC-team ziet voortgang in het ontrafelen van mechanismen die uiteindelijk tot gerichte therapieën kunnen leiden.